Bosbranden: de paradox van Defensie

In dit artikel:

Defensie staat voor een ingrijpende omslag: na jaren van bezuinigingen en afhankelijkheid van bondgenoten moet de Nederlandse krijgsmacht snel groeien en moderniseren om in een onstabiele wereld zelfstandig grotere gevechten te kunnen voeren. De aanleiding is tweeledig: internationale spanningen die het vertrouwen in het ooit onverzettelijke NAVO‑bolwerk aantasten — en de politieke wens (en doelstelling) om de militaire capaciteit op te schalen, met het NAVO‑streefgetal van 3,5% van het bbp in zicht voor 2030 en de wettelijke vastlegging van ten minste 2%.

Problemen en oorzaken
Decennia van bezuinigingen hebben geleid tot een beperkte defensie‑industrie, knelpunten in materiaalvoorraad en een krijgsmacht die vooral was ingericht op korte vredesmissies. Dat maakt snelle opschaling moeilijk: leveranciers zijn afgenomen, levertijden zijn lang en bedrijven vragen langjarige garanties voordat ze capaciteit opschalen. Binnen Defensie zelf remmen stroperige inkoopprocessen, onderuitputting (onuitgegeven budgetten) en een tekort aan juristen en projectmanagers innovatie en uitvoering. Ook ontbreken vaak voldoende huisvesting, instructeurs, oefenterreinen en (oorlogs)voorraden.

Wat moet er gebeuren?
De transitie vereist structurele veranderingen: een stabiel en ruimhartig budget, langdurige inkooprelaties die toch ruimte bieden voor snelle technologische aanpassingen (zoals onbemande systemen en AI), en een cultuurverandering van bezuinigen naar investeren en mensen aannemen. Concreet betekent opschalen: veel grotere munitiedepots en reserveonderdelen, herbouw van operationele gezondheidszorg (veldhospitalen, medische evacuatie), en een vullingsgraad van vrijwel 100% bij gevechtseenheden zodat die direct inzetbaar zijn. Trainingen moeten terug naar combined arms‑niveau (divisie‑operaties), en de marine en luchtmacht vragen zowel vernieuwing als waar mogelijk uitbreiding.

Samenwerking en industrie
Nederland sluit zich aan bij OCCAR om Europese samenwerking in wapenprogramma’s te versterken, maar dergelijke stappen zijn politiek kwetsbaar als ze niet structureel verankerd worden. Host Nation Support en civiele infrastructuur (havens, spoor) moeten geschikt zijn voor grootschalig militair transport naar Oost‑Europa. De aanschaf van systemen als HIMARS, extra pantserhouwitsers en een eigen tankbataljon versterken de landmacht; de marine vernieuwt vooral, maar breidt nauwelijks uit; de luchtmacht krijgt meer F‑35’s, maar de oorspronkelijke behoefte was groter.

Dilemma’s en besluitvorming
Opschalen gaat gepaard met moeilijke keuzes: meer oefenen is noodzakelijk om te kunnen verdedigen wat ons dierbaar is, maar veroorzaakt ook milieuschade en maatschappelijke discussie. Oplossing vraagt politieke wil en scherpe militaire leiderschapsperspectieven — en een breed maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak om van een klein, efficiënt geachte krijgsmacht naar een robuuste, effectieve krijgsmacht te gaan die zowel autonoom kan optreden als in bondgenootschappen.